Pomylone Analizy: Rycerz Siedmiu Królestw, sezon 1, odcinek 5 – „W imię Matki”

To już prawie koniec. Za nami piąty odcinek, brutalny, widowiskowy… Ale czy równie dobry jak proza George’a R.R. Martina?

Przygotowania

„W imię Matki” rozpoczyna się dokładnie w chwili, w której zakończył się poprzedni odcinek. Baelor Targaryen zbiera rycerzy Dunka i wygłasza krótką przemowę, w której ujawnia część swojej strategii. Zwraca uwagę, że rycerze Gwardii Królewskiej po stronie Aeriona przysięgli chronić członków rodziny królewskiej. Co znaczy, że sam Baelor może sobie natłuc darmowych punktów.

Ser Robyn Rhysling pyta, czy takie postępowanie jest honorowe, Baelor odpowiada, że osądzą to bogowie. Lyonel Baratheon wskazuje, że Baelor musiał być ulubionym dzieckiem swojej matki (tu pojawia się drobna nieścisłość w polskim tłumaczeniu, które upiera się, iż Roześmiana Burza pyta zaledwie, czy matka kochała przyszłego Namiestnika). Baratheon tę dziwną uwagę rozwija – jego zdaniem chłopcy zaniedbani przez matki walczą zacieklej. O tym się zresztą jeszcze przekonamy. Jako że to początek odcinka, to musimy mieć akcent niesmaczny – w scenie Dunk i Raymun wymiotują.

Bardzo młody septon (chyba jeszcze przed mutacją, bo słowo daję, że miałem problem ze stwierdzeniem, czy to chłopak czy dziewczyna – okazuje się, że faktycznie septona grał nastolatek) wygłasza kilka formułek, po czym następuje pierwsza szarża.

Dunk – jak w książce – w jednej chwili traci całą pewność siebie, na szczęście Grom (z podpowiedzią Jaja) wie co robić. Tę przerażającą chwilę obserwujemy z perspektywy ser Duncana. Rycerz trafia kopią w tarczę Aeriona, ale jego rywal zalicza celniejsze uderzenie, które roztrzaskuje tarczę i przebija kolczugę. Dunk z trudem panuje nad koniem. Wyrywa grot kopii ze swojego boku, by już po chwili oberwać kiścieniem w hełm i wylądować na ziemi. Nie zaczęło się dobrze.

Retrospekcja

A więc pora na retrospekcję. Jesteśmy na Polu Czerwonej Trawy, jakiś czas po bitwie. Dunk plądruje ciała poległych, zbierając podkowy i kosztowności. Towarzyszy mu Rafe, rówieśniczka lub dziewczyna niewiele od niego starsza. Gdy chłopak próbuje z litości dobić rycerza (Hightower albo Frey – ciężko powiedzieć, bo herb widzimy tylko przez moment, ale na pewno jest tam co najmniej jedna wieża), Rafe sugeruje aby go wydostać i spróbować zdobyć okup. W ten sposób przedłużają tylko cierpienie konającego.

W drodze powrotnej do Królewskiej Przystani (nb. Pole Czerwonej Trawy jest bliżej stolicy niż się spodziewałem – wydawało mi się, że to będzie jednak ze 2 dni drogi) rozmawiają o śmierci po czym zmykają z gościńca na widok rycerza Stokeworthów. Tu znów małe wtrącenie – zawsze mi się wydawało, że ich herbem jest jagnię trzymające kielich, a tu okazuje się, że jagnię jest w kielichu.

Dzieciaki kontynuują rozmowę. Rafe jest dość cyniczna co do ludzkiej natury. Wątpi w koniec wojen, bo ludzie długo chowają urazy. Pada historia Budynia, który zabił brata Cerdica – o samym Budyniu powinniśmy usłyszeć coś więcej w trzecim sezonie.

Po powrocie do Królewskiej Przystani jednoręki Alester ze Straży Miejskiej próbuje wymusić na młodych złodziejach haracz. To by było na tyle jeśli idzie o propagandę Daerona II na temat tego, jak to przywrócił honor i praworządność w szeregach Złotych Płaszczy. Ale przynajmniej jest inkluzywnie, jeśli facet bez dłoni może tam zrobić karierę. Dzięki małemu zamieszaniu Dunk i Rafe znikają. A Rafe przy okazji kradnie strażnikowi manierkę.

Złodzieje sprzedają swą zdobycz za dwa srebrne jelenie i chowają się pod zagrodą dla kóz. Gadają o planowanej ucieczce z miasta. Dunk nie chce wyruszać do Wolnych Miast (może i słusznie, w Westeros przynajmniej – z małymi wyjątkami – nie ma niewolnictwa). Chłopak czeka na swoją matkę, ale ostatecznie przystaje na plan Rafe.

Następnego dnia dzieciaki próbują wykupić miejsce na łodzi i dowiadują się o istnieniu inflacji strukturalnej, czyli zjawiska, gdy podaż dóbr nie jest w stanie dogonić popytu. Zbyt wielu ludzi chce opuścić miasto, cena uległa podwojeniu. Jakby tego było mało chwilę później dopada ich Alester z kolegą ze straży miejskiej. Ma pretensje o kradzież i zabiera dziewczynie srebro. W odpowiedzi Rafe kradnie jego nóż. Tym razem jednak strażnik spostrzega zgubę bardzo szybko i podrzyna jej gardło. Dunk widząc umierającą przyjaciółkę, rzuca się na Alestera. Ale jest bez szans. Drugi ze strażników przebija mu łydkę włócznią i już ma chłopaka dobić, gdy wpada ser Arlan z Pennytree, cały na biało obrzygany. „W imię Matki! Zostawcie tego chłopca!” – wykrzykuje. I jak na ochlajtusa, rozprawia się z dwójką strażników całkiem zgrabnie. Następnie chowa miecz i zatacza się w nieznanym kierunku.

Snap back to reality

A tymczasem leżący na ziemi ser Duncan właśnie oberwał w łeb kiścieniem. Podrywa się z ziemi i dostaje dokładkę – tym razem buzdyganem od siedzącego wciąż na koniu tatusia Aeriona. Maekar zresztą zaraz z konia spada, uderzony fragmentem kopii przez swojego brata Maekara. Dunk nie może znaleźć miecza. Unika kiścienia Aeriona turlając się. Powala w ten sposób Jasny Płomień. Wiem co sobie myślicie – czyli jesteśmy blisko końca walki. No nie bardzo, pora na trochę hollywoodzkich dodatków.

Aerion przebija kolczugę Dunka sztyletem. Potem wbija sztylet w dłoń wędrownego rycerza. Ale nie daje rady dokończyć swego dzieła, obrywa mieczem od wciąż utrzymującego się na koniu Raymuna. Sam Raymun wszakże na koniu zostaje jeszcze tylko ze 3 sekundy, bo nie zauważa swojego kuzyna.

Dunk wyciąga sztylet z dłoni. Już zaczyna wstawać, gdy zalicza kolejny cios od kogoś na koniu – chyba Steffona Fossowaya. Aerion uderza mieczem w plecy Dunka. Sprzedano to jak poważną ranę, ale miecz ewidentnie nie przebił kolczugi (choć przyjemne to pewnie nie było). Dunk w końcu doczłapuje do swego ostrza. Zaczyna się powtórka z wymiany ciosów, przerwana na moment przez jeźdźca, który wpada między walczących. Aerion rzuca mieczem w udo Dunka… Dunk dostaje tarczą, a potem głowicą miecza prosto w wizurę hełmu. Niezorientowanym wyjaśniam, że to jeszcze groźniejsze od picia herbaty z łyżeczką w szklance. Wędrowny rycerz ściąga swój hełm, wymierza Aerionowi serię ciosów. Trafia w łączenie płyt na udzie. Aerion pada.

Maekar rzuca się w stronę syna. Powala brata, następnie strąca z konia Lyonela Baratheona. „Mój syn! Mój syn!” – krzyczy, gdy dopadają go Baelor i Roześmiana Burza. Aerion leży na ziemi trzymając się za krocze (wszystkie teorie o Varysie jako potomku tej gałęzi Targaryenów tracą trochę na prawdopodobieństwie). Ale Dunk też nie jest w najlepszej formie. Siada na ziemi plując krwią. Jajo krzyczy, aby rycerz wstał. Aerion domaga się poddania przez Duncana. Rycerz osuwa się na ziemię.

Oops, there goes gravity

Trębacz jest już gotów, by zakończyć całą zabawę, gdy ser Duncan słyszy głos ser Arlana. „Użyj Mocy!” „Wstań”. Ser Duncan może i dostał łupnia, ale Dunk z Zapchlonego Tyłka się nie podda. Wstaje. Tłum szaleje.

Aerion próbuje się z Dunkiem w zapasach, ale obrywa swoją własną tarczą. Raz za razem. A potem opancerzoną rękawicą prosto w dziób. Poddaje się. Gdzieś w tle widzimy Raymuna dostającego wciry od Steffona. Maekar szaleje walcząc jednocześnie z Lyonelem i Baelorem. Uderza swego brata w tył głowy buzdyganem. A Dunk wlecze Aeriona w stronę lorda Ashforda. Jasny Płomień cofa swe oskarżenie, by ocalić życie. Koniec. Wiwaty.

Raymun i Stalowy Pate pomagają Dunkowi. Rycerz pyta, czy ktoś zginął. Okazuje się, że Humfreyowie – Beesbury i Hardyng – polegli już w pierwszym starciu. Nasz wędrowny rycerz też jest bliski śmierci. Kopia wbiła fragmenty kolczugi w ciało. Pate chce polać ranę wrzącą oliwą, na szczęście od tego pomysłu odwodzi go Baelor Targaryen. Dunk klęka i błaga o przyjęcie na służbę. Baelor zgadza się. Potrzebuje dobrych ludzi. „Królestwo…” – co to Baelor miał powiedzieć? Potrzebuje pomocy w zdjęciu hełmu. Zasłona pękła, nie czuje palców. Hełm został wgnieciony w obojczyk (nie żaden „naszyjnik” – drogi tłumaczu – ja wiem, że tak stoi w polskiej wersji książki, ale to bzdura, ta część zbroi to „obojczyk”). Baelor mówi Stalowemu Pate’owi i Raymunowi, że dostał w głowę buzdyganem Maekara (tłumaczu, jeszcze jedna kwestia – buzdygan to nie „maczuga”, a Maekar to nie Fred Flintstone). Wydaje się być dumny z siły młodszego brata.

I dumny jest aż do końca życia. Gdy hełm zostaje zdjęty, wypływają z niego fragmenty mózgu i czaszki. Baelor osuwa się i umiera w ramionach Dunka. Spełnia się sen Daerona o martwym smoku. Dunk, zdruzgotany, szlocha nad ciałem człowieka, który był jego największym obrońcą i moralnym wzorem.

Zmiany, zmiany, zmiany… w retrospekcji

Tym razem omówię je nie chronologicznie, ale z podziałem na dwa segmenty odcinka. Najprościej jest z retrospekcją, bo została niemal w całości wymyślona na użytek serialu. Choć sama Rafe to postać, którą Dunk wspomina w Tajemniczym Rycerzu. Zawsze myślałem, że była chłopcem, choć nie przypominam sobie, czy coś z kontekstu oryginalnej opowieści na to wskazywało (albo coś z tłumaczenia, bo w języku polskim łatwo wykryjemy płeć wskutek odmiennej koniugacji czasowników). Natura relacji pomiędzy obydwiema postaciami też jest nieco inna, Dunk sprawia wrażenie dobrotliwego i niewinnego, choć sam wracając wspomnieniami do tamtych czasów myślał o sobie i swych przyjaciołach jako o grupie małych potworów terroryzujących okolicę. A samego siebie miał za najgorszego z nich. Ale może to nadmierny krytycyzm Dunka.

Dostaliśmy też dowód na to, że wiek Dunka został istotnie zmieniony. Bitwa na Polu Czerwonej Trawy miała miejsce ok. 12-13 lat przed turniejem w Ashford. A zatem jeśli Dunk ma podczas zbierania fantów ok. 12 lat (odtwarzający jego rolę aktor to 15-latek, ale powiedzmy, że wygląda odrobinę młodziej, a Dunk był duży jak na swój wiek), to w chwili gdy toczą się wydarzenia z serialu powinien mieć 24-25 lat. Zgodnie z treścią noweli miał (najprawdopodobniej) lat 17. OK, tak długo jak nie przestawiamy w czasie istotnych wydarzeń, a zaledwie postarzamy któregoś z bohaterów, nie wywołując przy tym cyklu niespodziewanych konsekwencji, to ja z tym problemu żadnego nie mam.

I ostatnia sprawa dotycząca tej części odcinka. Z książki wiemy bardzo niewiele o pierwszym spotkaniu Dunka i Arlana. Pojawia się sugestia, że rycerz z Pennytree znalazł chłopaka w Zapchlonym Tyłku i przygarnął, bo Dunk był duży i silny jak na swój wiek. Serial przedstawia te wydarzenia w sposób nieco odmienny, dodając rys heroiczny pijakowi, ale myślę, że obie wersje są do pogodzenia. Ot, Dunk używał skrótu myślowego. Gorzej, że ta rana łydki, to jest jednak coś, co by chłopaka pewnie zabiło. No, ale – jak zresztą zobaczymy w Próbie Siedmiu – Dunk to prawdziwy Terminator.

Zmiany, zmiany, zmiany… w Próbie Siedmiu

Przejdźmy zatem do kwestii różnic w Próbie Siedmiu. Po pierwsze – znikł pomysł z kopiami turniejowymi, czyli podstępem Baelora. Żałuję, że to wycięto, choć przyznam też, że uważałem tę koncepcję za jedną ze słabszych sztuczek. Rzecz w tym, że trafienie kopią turniejową nie gwarantuje wysadzenia przeciwnika z siodła, co zresztą jest nam dość jasno zakomunikowane. Cały czas słyszymy o pojedynkach w których rycerze kruszą przeciw sobie po kilka kopii. Ergo – zaliczają poprawne trafienia, ale oponenci utrzymują się na koniach. Wydaje mi się więc, że ryzyko walki mniej efektywną bronią było zbyt duże.

Druga sprawa to długość pojedynku i liczba odniesionych przez Dunka ran. Martin w noweli dał rycerzowi jedną ranę, która powinna go wykończyć – ta kopia naprawdę mu się wbiła w okolice brzucha. Nie bardzo głęboko, bo przebiła najpierw tarczę, potem kolczugę, a na koniec kaftan, więc wytraciła trochę ze swego impetu, ale co do zasady to powinna go rozłożyć. Nie bez przyczyny kopie bojowe były jedną z nielicznych, prawdziwie przeciwpancernych broni średniowiecza. W serialu Dunk oprócz tego otrzymuje dwie rany sztyletem (powiedzmy, że pierwsza jest płytka, bo przechodzi przez kolczugę i kaftan). Dostaje też głowicą miecza w wizurę hełmu. To – zupełnie nawiasem mówiąc – duży ukłon w stronę realizmu. Rzeczywiście rycerz nawet nie w zbroi płytowej, ale po prostu w kolczudze z obojczykiem i solidnym hełmem, był prawie zupełnie odporny na cięcia i większość pchnięć mieczem, więc czasem stosowano technikę mordhau (zwaną też morschlag), zamieniając miecz w broń obuchową. Co się tyczy broni obuchowej, to zbiera nią nasz rycerz cięgi jeszcze przynajmniej kilkukrotnie (kiścieniem Aeriona, mylnie nazywanym czasem morgenszternem, oraz buzdyganem Maekara). Może pojedynczy cios by go nie zabił, lecz ich suma powinna go dawno wyeliminować. Wreszcie Dunk obrywa też rzutem miecza w udo. To z kolei najmniej realistyczny aspekt całej walki. Miecz to kiepski oszczep, takie rzeczy historycznie rzecz biorąc zdawały egzamin, gdy je stosowało przeciw przeciwnikowi bez żadnej zbroi. OK, kolczuga Dunka była krótka, ale nogi chroniła przeszywanica.

Troszkę się tu poznęcałem nad realizmem starcia, ale w gruncie rzeczy to się sprowadza do jednej uwagi – zrobiono z Próby Siedmiu walkę bardzo długą. Dla przypomnienia, w książce całość skończyła się dość szybko. Dunk dostał kopią w pierwszym podejściu. Potem dostał kiścieniem. Potem unikając kolejnego ciosu kiścienia na ziemi zamienił walkę w zapasy, zaczął okładać Aeriona tarczą i wygrał. Rozumiem chęć zrobienia z walki widowiska, rzeczywiście wygląda świetnie i spektakularnie, i przy wszystkich moich utyskiwaniach, to jednak lepiej niż w większości zekranizowanych pojedynków rycerskich. Ale odnotować to muszę.

Co do innych zmian – prawie ich nie ma, końcówka jest niemal żywcem wyjęta z kart powieści. Przychodzi mi do głowy w zasadzie tylko jedna istotna modyfikacja. Dowiadujemy się, że w pierwszym starciu zginęli obydwaj Humfreyowie. Technicznie rzecz biorąc w noweli od razu zginął tylko Humfrey Beesbury, zabity w pierwszym starciu przez Donnela z Duskendale. Szwagier Beesbury’ego, Humfrey Hardyng wytrzymał dłużej, ale zmarł od odniesionych ran, krótko po zakończeniu turnieju. Tu mała ciekawostka. Nie wiemy kto tak połomotał Hardynga, ale możliwe, że też dokonał tego ser Donnel. Beesbury był bardzo dobrym rycerzem turniejowym, Hardyng – jeszcze lepszym. I mamy pewne wskazówki, że pomiędzy Hardyngiem i ser Donnelem istniała dość zaciekła rywalizacja. Ser Humfrey kilka lat wcześniej, w trakcie turnieju w Dziewiczym Stawie odniósł nad rycerzem Gwardii Królewskiej dość głośne zwycięstwo. Oczywiście tym razem, przez złamaną nogę, nie był w pełni sprawny.

A jeśli ktoś jest tego ciekaw, to po stronie oskarżyciela poważne rany odnieśli Willem Wylde (leżał nieprzytomny, prawdopodobnie po upadku z konia, ale doprowadzono go do zdrowia) oraz nieszczęsny Daeron Targaryen, który spadł z konia po ciosie Robyna Rhyslinga, ale miał tego pecha, że koń nastąpił mu na nogę, łamiąc kończynę. No i Aeriona ser Duncan mocno obił.

I to w zasadzie tyle, jeśli chodzi o zmiany. Można jeszcze wspomnieć tylko o tym, że nieco poszerzono rolę Jaja, od czasu do czasu jakąś kwestię włożono w usta innej osoby niż w nowelce, do tego Lyonel Baratheon zachowuje się wobec Baelora dość konfrontacyjnie (wydaje mi się, że serial będzie nam tu suflował niechęć Roześmianej Burzy wobec wszystkich Targaryenów). Ale to detale.

edit: Jeszcze jeden detal mi się przypomniał. Raymun w książce na szybko przemalował sobie tarczę. W serialu tego nie pokazano, chyba słusznie.

Werdykt

Odcinek mi się podobał, ale na pewno mniej niż epizod 4. Z dwóch powodów. Po pierwsze – mam pewne wątpliwości co do roli retrospekcji. Wydaje mi się, że bardzo powolne tempo jej prowadzenia sprawdziłoby się lepiej w odcinku 3 (i pasowało tematycznie), teraz ta przerwa była długa, a pod koniec, gdy Dunk szedł za Arlanem, wręcz męcząca. Z drugiej strony w pełni rozumiem zamysł – chodzi o to, aby epizody kończyły się cliffhangerami. Stąd też mieliśmy kolejno – starcie z Aerionem i wyjawienie tożsamości Jaja, potem pojawienie się Baelora, przyszła więc kolej na śmierć księcia. Nie dało się tego celu osiągnąć, nie wprowadzając nowych, nieobecnych w nowelce scen. Ale żałuję, że nie zdecydowano się na trochę inne podejście, skrócenie czasu spędzonego w przeszłości i ukazanie większej części akcji oczami Jaja. Tym bardziej, że toczące się w tle walki rycerzy były znakomite.

Wreszcie druga kwestia, czyli sama walka. Cudowna, spektakularna, chaotyczna (jak w noweli), ale jak wspomniałem w części poświęconej zmianom – odrobinę przesadzono z pokiereszowaniem Dunka. Może to wymóg medium i nie powinienem się na to zżymać, zwłaszcza, że naprawdę trudno mi z głowy wymienić wiele walk rycerskich w historii kina i telewizji, które zrealizowano lepiej. Ale jakiś drobny zgrzyt tu pozostał.

Lecz aby nie uderzać tylko w negatywne tony, muszę wspomnieć o tym, co mi się szalenie podobało. Na pewno ogromny plus to zachowanie Maekara. W książce wszystko toczy się gdzieś w tle, Dunk odnotowuje inne starcia tylko przez ułamki sekund. W serialu rozpaczliwy bieg Maekara w stronę syna, połączony z obiciem brata (dwukrotnym – widzimy zarówno cios, który uszkadza zasłonę hełmu, jak i trochę późniejsze uderzenie w tył głowy) i zrzuceniem z konia Lyonela Baratheona, to był majstersztyk, który sporo nam mówi o tej postaci.

No i wreszcie samo zakończenie zostało (chyba poza obecnością w scenie Jaja) całkowicie wyjęte z kart noweli. Wyjąwszy tę różnicę dotyczącą śmierci Humfreyów, nie pada ani jedna kwestia, której nie napisałby Martin. I wyszło cudownie.

edit: W całym tym zamieszaniu z pisaniem streszczenia krótko po obejrzeniu odcinka zapomniałem o dwóch kwestiach, więc pozwolę je sobie bardzo szybko tu jeszcze ująć. Po pierwsze – gra aktorska. Peter Claffey naprawdę pokazał, że jest kimś więcej niż tylko byłym rugbystą, który po prostu wygląda jak Dunk i – zbiegiem okoliczności – ma podobne manieryzmy. To aktor pełną gębą. Po drugie – od strony czysto wizualnej ten odcinek był po prostu niewiarygodny. Praca kamery, blokowanie ujęć, przy całej tej chaotycznej dynamice, biło na głowę większość rzeczy, które obecnie prezentuje się nam w kinie akcji. Kapelusze z głów!

Został nam zatem finał, czyli raptem ostatnie sześć stron z książki. Spodziewam się wydłużenia tego, co zostało w książce wyłącznie streszczone, czyli pogrzebu Baelora Targaryena. Ale żeby wypełnić 30 minut, scenarzyści będą musieli pokazać nam coś nowego. A biorąc pod uwagę jak do tej pory wychodziło im rozwijanie martinowskiego świata i fabuły, jestem spokojny. Może nie będzie idealnie, ale nie powinni nam zakończenie skopać.

Dodatkowa lektura

• Streszczenie Wędrownego Rycerza

7

0