Jeździec Opatrzności (Robert McCammon)

W „Panu Slaughterze” parę porządnych ubrań mówiło o Matthew Corbetcie całkiem dużo. Młody człowiek, któremu po raz pierwszy w życiu zaczęło się powodzić, chciał wreszcie wyglądać stosownie do swojej sławy. Krawiec kosztował, więc kiedy nadarzyła się okazja, żeby porządnie zarobić, Matthew wykazał się nieco mniejszą niż zazwyczaj przenikliwością. Crowley zwrócił na to uwagę w recenzji poprzedniego tomu i chyba właśnie ten drobiazg najlepiej tłumaczy, dlaczego tak wysoko cenię pierwsze trzy części cyklu Roberta McCammona. Człowiek czytał o tym, jak bohater kupuje sobie ciuchy, a kilkaset stron później miał dobry powód, żeby żałować, że tamten w ogóle wszedł do sklepu. W „Jeźdźcu opatrzności” można z Matthew popłynąć aż na Bermudy i dowiedzieć się o nim znacznie mniej.

O poprzednich książkach cyklu o detektywie Matthew Corbetcie, czyli „Zewie nocnego ptaka„, „Królowej Bedlam” i „Panu Slaughterze” pisał już na naszych łamach Crowley. Każdy z tych tomów stał na bardzo wysokim poziomie, a przecież za każdym razem McCammon proponował czytelnikowi trochę inną zabawę. Proces domniemanej czarownicy w Fount Royal, nowojorskie śledztwo i krwawa eskorta mordercy mogłyby z powodzeniem dać początek trzem osobnym seriom. Trudno oczekiwać, żeby autor przy każdej takiej zmianie konwencji wypadał równie dobrze. Pierwsze rozczarowanie przychodzi wraz z tomem czwartym, o czym piszę jednak w dość komfortowych okolicznościach. Już jutro, tj. 16 listopada, nakładem Wydawnictwa Vesper do księgarń trafi bowiem kolejna część cyklu, zatytułowana „Rzeka Dusz”.

Jest luty 1703 roku. Matthew wciąż dochodzi do siebie po spotkaniu z Tyranthusem Slaughterem, kiedy Manhattanem wstrząsa seria eksplozji. Ktoś bardzo chce zwrócić na siebie uwagę młodego pracownika agencji Herrald. Ktosiem jest główny antagonista bohatera cyklu, niejaki Profesor Fell – człowiek, którego wpływy Corbett zdążył już odczuć, choć dotąd nie miał przyjemności poznać go osobiście. Profesor potrzebuje jego usług. Chce wiedzieć, kto zdradza sekrety organizacji, i najwyraźniej ma większe zaufanie do zdolności Matthew niż do uczciwości któregokolwiek ze swoich ludzi. Corbett zostaje więc zmuszony do podróży prosto w paszczę lwa, na położoną w archipelagu Bermudów wyspę Pendulum. Dla czytelnika to spore wydarzenie. Główny przeciwnik Matthew po raz pierwszy we własnej osobie wkracza na karty powieści.

Pół książki do portu

Zanim jednak odbijemy od brzegu, spędzimy w Nowym Jorku niemal połowę książki. Sam chętnie zostałbym tu na dłużej. McCammon znakomicie pisze o mieście tak małym, że katastrofa w sąsiedztwie ma twarz człowieka, którego mijało się wczoraj na ulicy. Tym bardziej szkoda, że kolejne dramatyczne wydarzenia służą głównie za ponaglenia dla bohatera, który ma już przecież aż nadto powodów, żeby potraktować Fella poważnie. Po pewnym czasie zacząłem wręcz współczuć Profesorowi. Człowiek zarządza przestępczym imperium po obu stronach Atlantyku, a ile się musi namęczyć, żeby jednego detektywa wsadzić na statek.

Osobliwych proporcji nabiera to wszystko po wypłynięciu w morze. Dopiero teraz zaczyna się właściwa opowieść, tym razem w kostiumie marynistycznym. I na to danie, na które składa się rejs, pobyt na wyspie, śledztwo, spotkanie z Fellem oraz drogę powrotną musi nam wystarczyć mniej więcej tyle samo miejsca, ile zajęło wyekspediowanie Matthew z Manhattanu. Przez chwilę łatwo się tym zachłysnąć. Prywatna wyspa, podejrzane towarzystwo, zdrajca wśród gości i gospodarz, od którego kaprysu zależy, kto wróci do domu. Poczciwy doktor No mógłby u Profesora odbywać praktyki. Skojarzenie z Bondem jest zresztą całkiem przyjemne, dopóki człowiek nie przyłapie się na tym, że korzysta z niego jak z rozkładu jazdy. Ledwie bohater wpada w tarapaty, a już mniej więcej wiadomo, kiedy przyjdzie pora na odsiecz. McCammon podkręca tempo akurat tam, gdzie przydałoby się trochę zwłoki, choćby po to, żebyśmy zdążyli nabrać uzasadnionych podejrzeń wobec niewłaściwej osoby.

Profesor Fell lepiej wypadał zaocznie

Najwięcej na tym pośpiechu traci sam Fell. Wcześniej wystarczyło, że ktoś wykonywał jego polecenie, a człowiek zaczynał się zastanawiać, ilu jeszcze ludzi w otoczeniu Matthew może być na usługach Profesora. Na Pendulum poznajemy jego możliwości, ambicje i gust w doborze współpracowników. Tylko raz naprawdę mnie zaciekawił, a mianowicie wtedy, kiedy stało się jasne, po co mu Corbett. Jest coś przewrotnie zabawnego w położeniu przestępcy, który tak skutecznie otoczył się łajdakami, że w chwili próby musi sprowadzić sobie uczciwego człowieka zza morza. Tu aż się prosiło o porządny pojedynek dwóch inteligencji. Tymczasemm McCammon dość wyraźnie daje nam do zrozumienia, że naiwnemu Matthew w pewien sposób spodobał się sposób myślenia Fella i że to zauroczenie może go – zgodnie z oklepanym zwyczajem – drogo kosztować. Ale jeszcze nie teraz, teraz to było tylko lekkie flirtowanie przy stoliku w nieprzesadnie romantycznej restauracji. Owszem, podczas lektury można się obawiać tego, co Profesor zrobi Corbettowi, ale zarazem z zupełnym spokojem obserwować, co też ci panowie mają sobie do powiedzenia. Po Slaughterze, który umiał człowieka zaniepokoić zwykłą uprzejmością, to spory zawód.

Podobnie rzecz się ma z otoczeniem Profesora. McCammon wciąż potrafi wprowadzić nową postać tak, że chciałoby się za nią pójść, choćby właśnie skręcała w wyjątkowo podejrzaną uliczkę. Gorzej, kiedy już się tam za nią pójdzie. Bracia Thackerowie są psychopatami, obaj mają serca z gruntu złe i obaj z dużym zaangażowaniem to demonstrują. Po pewnym czasie zacząłem się zastanawiać, do czego właściwie autorowi potrzebny był ten drugi. Znacznie ciekawsza jest Fancy. W jej rozpaczy odzywają się echa poprzedniej wyprawy Matthew i są to dla mnie najbardziej przejmujące chwile w całej książce. Przemoc, która dla bohatera mogła się skończyć wraz z wykonaniem tamtego zlecenia, dla kogoś innego wciąż trwa. Mam tylko żal, że po cudze cierpienie McCammon sięga znów w tak podobnym celu. Los rdzennej mieszkanki Ameryki po raz kolejny daje Corbettowi sposobność, by spróbował kogoś ocalić. Fancy zostaje w pamięci dostatecznie długo, żeby pożałować, jak niewiele miejsca przypadło jej w jej własnej historii.

Berry wciąż czeka

A Matthew? Podróżuje, kombinuje, ryzykuje skórą i wraca mniej więcej w to samo miejsce, z którego wyruszył. Szczególnie irytujący jest pod tym względem wątek Berry Grigsby. Fell rozumie, ile ta dziewczyna znaczy dla Corbetta, i robi z tej wiedzy praktyczny użytek. Byłoby miło, gdyby z równą przenikliwością podszedł do sprawy autor. O uczuciach tej dwójki dowiadujemy się dokładnie tyle, ile wiedzieliśmy przed rejsem, za to kolejny raz mamy okazję przekonać się, jak skutecznie można szantażować mężczyznę, grożąc bliskiej mu kobiecie. Ze wszystkich konwencji literatury przygodowej akurat ta mogła sobie spokojnie zostać na nabrzeżu.

Pozostaje język, chwilami tak dobry, że człowiek ma ochotę cofnąć parę z powyższych złośliwości. W polszczyźnie Marka Króla doskonale czuć zmianę powietrza między zimowym Manhattanem a rozgrzaną wyspą. McCammon osiąga ten efekt jakby od niechcenia. Bohaterowie mają swoje sprawy, zdążają dokądś, czegoś się boją, a czytelnik po kilku zdaniach doskonale wie, jak by to było stanąć obok nich. Z orientacją w scenach akcji też nie ma najmniejszego problemu, choć pod koniec na Pendulum robi się przecież tłoczno. Pod tym względem „Jeździec opatrzności” zachowuje klasę poprzedniczek.

Morze niedosytu, może rzeka?

Mimo to uważam go za najsłabszy z dotychczasowych tomów. McCammon poświęcił niemal całą powieść, żeby przedstawić nam osobiście Profesora Fella, a ja po tym spotkaniu chętniej wróciłbym do Fancy. To chyba najlepiej oddaje skalę rozminięcia się moich oczekiwań z tym, co znalazłem na wyspie. Czy autorowi po trzech znakomitych książkach zaczyna brakować pomysłów na Matthew? Podejrzewam raczej, że kilka dobrych odłożył na później, tylko odrobinę przecenił moją cierpliwość. Na szczęście tym razem wystarczy jej do poniedziałku. Jako się rzekło, „Rzeka Dusz” już 16 listopada w księgarniach.

gzemplarz do recenzji otrzymaliśmy dzięki uprzejmości wydawnictwa Vesper.

1

0